Pectus excavatum, göğüs kemiğinin (sternum) ve alt kaburga kıkırdaklarının içe doğru çökmesiyle oluşan, en sık görülen doğuştan göğüs duvarı deformitesidir. Yaklaşık her 300-400 doğumdan birinde görülür ve erkeklerde kadınlara göre 3-4 kat daha sık saptanır. Genellikle doğumda veya erken çocukluk döneminde fark edilir, ergenlikteki hızlı büyüme döneminde belirginleşme eğilimindedir.
Pectus excavatum neden oluşur?
Pectus excavatumun kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. En yaygın görüş, göğüs kafesindeki kostal kıkırdakların anormal büyümesi sonucu sternumun içe doğru itilmesidir. Olguların yaklaşık %40’ında ailede benzer göğüs duvarı deformitesi öyküsü bulunur. Marfan sendromu ve Ehlers-Danlos sendromu gibi bağ dokusu hastalıkları olan kişilerde pectus excavatum görülme sıklığı daha yüksektir; bu nedenle ileri derecede olgularda eşlik eden bir bağ dokusu hastalığı açısından değerlendirme yapılması önerilir.
Belirtileri nelerdir?
Hafif olgularda genellikle yalnızca kozmetik bir görünüm söz konusudur ve fiziksel belirti gözlenmez. Orta ve ileri derecede çöküklükte ise göğüs kafesi kalp ve akciğerlere yeterli alanı bırakamayabilir. Bu durumda görülebilecek belirtiler:
- Efor sırasında nefes darlığı ve çabuk yorulma
- Göğüs ağrısı veya göğüste baskı hissi
- Çarpıntı (kalbin göğüs kafesi tarafından sıkıştırılmasına bağlı)
- Tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları (çok ileri vakalarda)
- Görünümle ilgili psikolojik rahatsızlık ve özgüven kaybı, özellikle ergenlik döneminde
Pectus excavatum tanısı nasıl konulur?
Tanı genellikle fizik muayene ile konulur; ancak deformitenin derecesini ve eşlik eden durumları değerlendirmek için ek tetkikler istenir:
- Göğüs BT’si – çöküklüğün derecesini sayısal olarak gösteren Haller indeksi hesaplanır; indeks 3,25’in üzerinde ise genellikle cerrahi adayı kabul edilir
- Solunum fonksiyon testleri – akciğer kapasitesindeki kısıtlanmayı gösterir
- EKO (ekokardiyografi) – kalbin sıkışma veya yer değiştirmeden etkilenip etkilenmediğini gösterir
- EKG – kalp ritmi üzerindeki olası etkiyi değerlendirmek için
Pectus excavatum nasıl tedavi edilir?
Tedavi kararı, hastanın yaşına, deformitenin derecesine ve eşlik eden semptomlara göre belirlenir. Yalnızca kozmetik rahatsızlık yaratan hafif olgularda takip yeterli olabilirken, orta-ileri derecedeki olgularda aşağıdaki seçenekler değerlendirilir.
Ameliyatsız takip ve vaküm çan tedavisi
Kıkırdak yapısı henüz esnek olan küçük çocuklarda ve hafif-orta derecedeki olgularda, göğüs üzerine yerleştirilen bir vaküm çan ile cilt ve göğüs duvarını dışarı doğru çekerek zamanla şekillendirme hedeflenir. Bu yöntem düzenli ve uzun süreli kullanım gerektirir.
Nuss prosedürü (minimal invaziv cerrahi)
Günümüzde en sık uygulanan cerrahi yöntemdir. Torakoskopik (kamera yardımlı) rehberlik altında, göğüs kafesinin yan taraflarından açılan küçük kesilerden göğüs kemiğinin arkasından bir veya birden fazla metal bar geçirilir. Bar, sternumu dışarı doğru iterek deformiteyi düzeltir ve genellikle 2-3 yıl göğüs duvarında bırakıldıktan sonra ayrı bir ameliyatla çıkarılır.
Ravitch tekniği (açık cerrahi)
Deforme kıkırdakların çıkarılıp sternumun yeniden konumlandırıldığı açık bir yöntemdir. Günümüzde daha çok karmaşık, asimetrik veya nüks olgularda ya da Nuss prosedürünün uygun olmadığı durumlarda tercih edilir.
Ameliyat sonrası süreç nasıldır?
Nuss prosedürü sonrası hastane yatışı genellikle birkaç gün sürer ve ağrı yönetimi bu süreçte önemli bir yer tutar. İlk haftalarda ağır kaldırma ve temas sporlarından kaçınılması önerilir. Bar yerinde kaldığı süre boyunca düzenli kontroller ile takip yapılır ve planlanan süre sonunda çıkarılır.
Ne zaman bir göğüs cerrahına başvurulmalı?
Göğüs çöküklüğünde zamanla belirginleşme, efor sırasında nefes darlığı veya çarpıntı, göğüs ağrısı ya da görünümle ilgili belirgin psikolojik rahatsızlık varsa bir göğüs cerrahısı uzmanına başvurulması önerilir. Erken değerlendirme, tedavi seçeneklerinin daha geniş olduğu bir dönemde müdahale imkanı sağlar.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kesin tanı ve tedavi planı için mutlaka bir göğüs cerrahısı uzmanı tarafından muayene edilmeniz gerekir.
